Presentatie van het Advies van het wijkteam op 7 april

Het buurtteam is enthousiast aan de slag gegaan en heeft op basis van alle beschikbare informatie een aquathermie-concept uitgewerkt. Het kanaal Schagen-Kolhorn zou als een mogelijke warmtebron kunnen worden ingezet.

Vervolgens is gezocht naar een bedrijf met de juiste expertise dat het concept kon uitwerken, inclusief de financiële paragraaf. Na aanvragen en beoordelen van verschillende offertes heeft het buurtteam gekozen voor het Belgische bureau Extraqt. Met name vanwege hun expertise op dit gebied in de praktijk en de beschikking over modellen en berekeningsmethodieken. Dit is gebleken een goede keuze te zijn.

Bij de aftrap van het project werd afgesproken het traject op te knippen in 3 fasen. En voor iedere fase werd een deadline afgesproken.

                                           Fase 1: - vaststellen warmtepotentie;

                                           Fase 2: - Voorontwerp bronnen en warmtenet;

                                           Fase 3: - Ontwerp aquathermie: distributie en aflevering.

Per fase werd vastgelegd wat er moest worden opgeleverd en dat werd door het bureau keurig. Met als resultaat het eindrapport, dat openbaar zal worden gemaakt. Het rapport is behoorlijk technisch en gedetailleerd. Het buurtteam heeft per fase een mondelinge toelichting gekregen en daar waar nodig inhoudelijke discussies gevoerd met het bureau. Onderstaand is van dit rapport per fase een korte samenvatting gemaakt.

Fase 1: Vaststellen warmtepotentie

In het eerste concept van het buurtteam was het kanaal het uitgangspunt als enige warmtebron, waarbij de “opwekkingsfabriek” op het terrein van Lagedijk was gesitueerd. Dat bleek tegen beperkingen aan te lopen:

• Er zijn lange, goed geïsoleerde en dus kostbare leidingwerken nodig met aanzienlijke grondwerkzaamheden;
• Door de beperkte stroming in het kanaal en de betrekkelijke diepte van het kanaal blijkt het kanaal onvoldoende potentie te hebben om het gehele gebied te kunnen voorzien van voldoende warmte.

In het zoekgebied zijn, naast het kanaal, verschillende waterbronnen (lees= vijvers) aanwezig die nodig zijn om tot een werkzaam model te kunnen komen. De totale warmtepotentie kan voldoende zijn voor 1.400 aansluitingen, maar er moet ernstig rekening mee worden gehouden dat er geen toekomstige uitbreiding naar meer aansluitingen op dit net mogelijk is (bijvoorbeeld Groenweg Noord).

In onderstaand schema staan de waterlichamen aangegeven die in aanmerking komen voor Aquathermie.

Fase 2: Voorontwerp bronnen en warmtenet

In het eerste concept was het uitgangspunt om een alternatief warmtenet in te zetten voor alle 1.400 adressen. Maar naar mate we meer inzicht kregen in de werking van aquathermie kwamen we tot de conclusie om bij de doorrekening van aquathermie het zoekgebied onder te verdelen in clusters.

Daarnaast wilden we voor alle clusters de scenario’s MT (65 graden) en ZLT (15 graden) laten uitrekenen.

Cluster 1 (groen en blauw)      Centrum          1.104 Woning equivalenten

       Startmotoren:                             Zorggroep Samen                             (Magnushof)

                                                          Woonzorg Nederland              (Acaciaplein – 101 woningen)

                                                          Wooncompagnie                  (535 huur woningen)

                                                          Koopwoningen                     (468 huis eigenaren)

Cluster 2 (rood)                       Hoep-Noord     227 Woning equivalenten

              Startmotoren:                     Zorggroep Samen                                                     (De Bron)

                                                         ’s Heerenloo Noord West Nederland                     (Skagerrak)

                                                         Wooncompagnie                                                     (Kogerlaan)

                                                         VVE Pallene                                                              (Kogerlaan)

Cluster 3 (groen)                     Magnushof      593 Woning equivalenten

              Startmotoren:                     Zorggroep Samen                             (Magnushof)

                                                         Woonzorg Nederland              (Acaciaplein – 101 woningen)

                                                         Wooncompagnie              (224 groene woningen)

                                                         Koopwoningen                     (268 huis eigenaren)

Warmtevraag Cluster 1            Om te kunnen voldoen aan de warmtevraag in dit cluster zal aquathermie uit het kanaal, uit de vijver aan de Vincent van Goghlaan en uit de vijver achter de Beukenlaan moeten worden aangewend. Met behulp van een WKO installatie is het mogelijk om het hele jaar betrouwbaar water op midden temperatuur te leveren.

Warmtevraag Cluster 2            Om te kunnen voldoen aan de warmtevraag in dit cluster zal aquathermie uit de vijver aan de Hoep en uit de vijver aan de Sleng kunnen worden gehaald. Door de lage warmtevraag is een WKO installatie niet nodig. Wel zullen er thermische buffers worden gebruikt.

Warmtevraag Cluster 3            Om te kunnen voldoen aan de warmtevraag in dit cluster zal aquathermie uit  de vijver aan de Vincent van Goghlaan en uit de vijver achter de Beukenlaan moeten worden aangewend. Voordeel ten opzichte van Cluster 1 is dat er in voor dit cluster met een gesloten systeem kan worden gewerkt. Met behulp van een WKO installatie is het mogelijk om het hele jaar betrouwbaar water op midden temperatuur te leveren.

Fase 3: Ontwerp aquathermie: distributie en aflevering

Wij behandelen nu alleen de keuze “Centrum” (blauw en groen), hierin worden alle woningen en gebouwen in het zoekgebied aangesloten. Hiertoe zijn dus het kanaal én de vijvers nodig om voldoende potentie te hebben voor aquathermie en worden alle relevante elementen van de aquathermie-oplossing besproken.

Zie het rapport van Extraqt voor de details van de twee andere gebieden. We gaan in de conclusies apart in op de mogelijkheden in cluster Hoep-Noord.

De verschillende keuzes in de eerdere fasen betekenen dat de volgende zaken worden gerealiseerd:

• Aquathermie systemen: voor opnemen warmte uit oppervlaktewater, bestaande uitgesloten platen of in geval van het kanaal een open pompsysteem;
• Pompgebouw om het water door het buizensysteem aan te voeren;
• Warmtecentrale, in feite een grote water/water-warmtepomp;
• Een volledig nieuw leidingsysteem waarvoor ruimte in de ondergrond nodig is;
• WKO: WarmteKoudeOpslag, systeem voor het in de zomer opwarmen van grondwater dat in de winter wordt gebruikt voor regenereren van warmte.

Verder is er onderscheid tussen de Middentemperatuur (MT)  en een Zeer Lage temperatuuroplossing (ZLT), die beide zijn uitgewerkt in het Extraqt-rapport. De ZLT-oplossing blijkt niet aantrekkelijk te zijn om diverse redenen, daar gaan we hier niet verder op in. Zie voor de details het rapport van Extraqt.

Financiën, oftewel Business Case

Samengevat geldt voor de MT-oplossing voor de Centrum-cluster het volgende:

• Investering: € 30 miljoen;
• Afschrijvingstermijn: 30 jaar, break-even na 20 jaar;
• Financiering: overheid minimaal 50 %.

Perspectief eindgebruiker MT-oplossing Centrum

• Investering: € 5.000;
• Subsidie: € 3.775;
• Vaste kosten/jaar: € 600;
• Jaarlijkse gebruikskosten: 13.900 kWh * 0,142 = € 1.973.

Vergelijking met All-Electric warmtepomp voor eindgebruiker

Het rapport gaat hier beperkt op in omdat de focus ligt op de potentie van Aquathermie. Wel wordt in het eindplaatje duidelijk dat deze oplossing qua kosten concurrerend is met de aanleg van een warmtenet:

• Investering: € 11.000, hier af te schrijven in 20 jaar;
• Subsidie: € 3.025;
• Vaste kosten/jaar: € 100;
• Jaarlijkse gebruikskosten: € 1.800 (in het rapport wordt dit niet gedetailleerd).

Belangrijk:

De gebruikskosten worden in het rapport hoog ingeschat. Dit lijkt té hoog. Het gemiddelde jaarlijkse gebruik van een all-electric warmtepomp ligt beneden de 5.000 Kwh. Bij een stroomtarief van € 0,28 zou dit een jaarbedrag van € 1.400 moeten zijn.

Totale verwarmingskosten per oplossing

Het plaatje geeft de totaalkosten voor de eindgebruiker weer. Te zien is dat initieel een individuele warmtepomp het voordeligst is, en dat na een termijn van rond 20 jaar het MT warmtenet er bovenuit komt.

Een belangrijke aanname in de berekeningen is dat de “volloop”, oftewel de snelheid van aansluiten snel gaat: binnen 5 jaar is 90 % aangesloten. Dit lijkt optimistisch, denk bijvoorbeeld aan de afschrijvingstermijn van de investeringen van de Wooncorporatie in zonnepanelen en hybride warmtepompen van 15 jaar.

Conclusies en afwegingen

Samengevat wordt in het eindrapport van Extraqt weergegeven dat aanleggen van een MT-warmtenet de geprefereerde keuze is, dat deze oplossing kan worden uitgerold over andere wijken en dat de oplossing goedkoper is voor gemeente en eindgebruiker dan een all-electric warmtepomp.

Hier valt het een en ander op af te dingen en daarom zetten we hier de volgende vergelijking tegenover.

Aspect	MT-Warmtenet	All electric individueel
Noodzaak om mee te doen	Hoog, anders lukt het niet. Volloopscenario van 90 % binnen 5 jaar lijkt niet realistisch.	Eigen keuze, belangrijk vanwege gebrek aan uniformiteit van woningen en gebouwen in onze wijk.
Investering	Zeer hoog, gemeente minimaal 50 % plus rijkssubsidies.	Hoog, maar reeds in gang gezet. Subsidies zeer belangrijk.
Nauwkeurigheid calculaties	Er is geen tot weinig ervaring met precies deze oplossing, dus de berekeningen zijn wellicht (te?) positief. Wordt wel rekening mee gehouden, contingency is 30 % .	Per afzonderlijke (woon)eenheid zijn de kosten nauwkeurig vast te stellen.
Kosten per eindgebruiker	Veel gebruik van subsidies en lange afschrijvingstermijn nodig om rendabel te zijn.	Jaarkosten waarschijnlijk aanzienlijk lager dan geschat en deze worden bijv. met subsidie en dankzij zonnepanelen en isolatie verder teruggebracht.
Werkzaamheden openbare ruimte	Ingrijpend, alle straten open en ruimte nodig voor centrale, pompen, warmtewisselaars etc. Kan op blokkades stuiten , te denken vergunningen, archeologische waarden (Nesdijk), bestemmingsplannen.	Verzwaring elektriciteitsnet in de wijk met wel of geen grondwerkzaamheden, in ieder geval zeer beperkt.
Gebruik elektriciteit	Hoog, te vergelijken -logischerwijs- met gebruik van individuele warmtepompen en hoog door transportverliezen.	Hoog, te reduceren door zonnepanelen en batterijen, maar ook dat vraagt investeringen.
Uitrolbaar over andere wijken	Absoluut niet. Elke wijk vergt een andere oplossing en aquathermie is niet algemeen beschikbaar voor de kern (stad) Schagen.	Ja, vanzelfsprekend
Energiebelasting	Interessant: er wordt nauwelijks belasting betaald over energiegebruik. Ongunstig dus voor de overheid, verlies van inkomen. Ook dit had in de business case belicht moeten worden	Hoge energiebelasting voor de eindgebruiker: goed voor de staat. Niettemin toch gelijke of lagere kosten per eindgebruiker.
Zichtbaarheid oplossing	Hoog in de publieke ruimte, laag per aansluiting	Hoog, zichtbare warmtepomp
Ruimtegebruik en inpasbaarheid	In de wijk moet ruimte ondergronds en bovengronds worden geregeld, dit kan op sommige plaatsen een groot probleem vormen.	Geen openbare ruimte nodig
Back-up	Is er niet. Bij uitvallen van een component moet deze eerst gerepareerd worden.	Het elektriciteitsnet kent diverse back-voorzieningen.

Concluderend:

Het aanleggen van een warmtenet heeft consequenties vanwege gebruik van openbare ruimte, jarenlange grondwerkzaamheden, hoge investeringen, mogelijke tegenstand van individuen en noodzaak tot een volwaardige projectorganisatie en governance. Afbreukrisico is zeer aanwezig en er is risico op jaren uitloop en budgetoverschrijving zoals bij elk groot project. Ook intensief onderhoud (bijv. van apparatuur in de waterlichamen), mogelijkheid van lekkages, niet optimaal verwarmen per individuele wooneenheid, etc. En er ontbreekt een back-up: uitvallen zet de hele wijk in de kou.

En er is nog een risico: over 30 jaar ziet de wereld er anders uit. Er zijn dan wellicht andere verfijndere oplossingen. Bijvoorbeeld, er is door verdere isolatie een veel lagere warmtebehoefte en de technologie van opwerking en opslag zal dan heel anders zijn.

En wat zit er in voor de burger? Die zal niet zo snel voordeel zien in de aanleg van een warmtenet. Een belangrijke drijfveer zou de verlaging van de maandelijkse rekening zijn, maar die gaat niet aanmerkelijk omlaag. De warmtelevering wordt niet betrouwbaarder dan de eigen warmtepomp en -afhankelijk van eigen situatie- is er sprake van des-investering dan wel gedwongen aansluiting.

Business case: rendeert een warmtenet? Het in het rapport van Extraqt berekende “rendement”(IRR)  betreft de aanleg en exploitatie van het warmtenet en bepaalt of het financieel haalbaar is om het warmtenet aan te leggen. Dit is inderdaad een kwestie van afwegen voor de eigenaren van verzamelgebouwen als de Bron en de Magnushof die zelf beslissen over de aanleg, maar dit geldt niet voor de individuele wooneenheden, die hebben te maken met een warmteprijs waar zij zelf geen invloed op hebben.

Aanbevelingen buurtteam:

Voor Cluster 1 stellen we voor om voorlopig geen warmtenet uit aquathermie aan te leggen. We adviseren de gemeente om het beschikbare geld te stoppen in verzwaring en beveiliging van het elektriciteitsnet, stimuleren van isolatie én stimuleren van warmtepompen om langzamerhand de wijk geheel gasloos te maken door middel van all-electric. Aanbeveling is ook om andere mogelijkheden te overwegen, zoals bodemwarmtepompen of SMR’s (Small Modular Reactors).

Voor Cluster 2 lijkt aquathermie kansrijk te zijn. Door de beperkte benodigde jaarlijkse warmtevraag kan met een lage investering dit warmtenet worden gerealiseerd. Wij stellen voor dat er voor dit cluster aanvullend onderzoek wordt gedaan op het gebied om de technisch (on)mogelijkheden verder in kaart te brengen. Belangrijk is welke positie de gemeente in wil nemen in dit project en op welke wijze de startmotoren hierin willen meewerken. Wij stellen voor dat de Gemeente Schagen hierin een meerderheidsbelang neemt en dat er voor het minderheidsbelang gezocht gaat worden naar andere partijen (Wooncompagnie, Zorggroep Samen, Vattenvall, Liander, Extraqt).

Voor Cluster 3 zou aquathermie interessant kunnen zijn. De investering is aanzienlijk hoger dan voor Cluster 2, doordat er een WKO oplossing moet worden gezocht. Wij stellen voor dat er voor dit cluster aanvullend onderzoek wordt gedaan op het gebied om de technisch (on)mogelijkheden verder in kaart te brengen. Belangrijk is welke positie de gemeente in wil nemen in dit project en op welke wijze de startmotoren hierin willen meewerken. In dit cluster zijn ook een groot aantal huiseigenaren vertegenwoordigd. In principe heeft deze groep de keuze uit all-electric of het warmtenet. De gemeente zou hiervoor garanties moeten afgeven om de overstap te bespoedigen.

Tenslotte:

Als wijkteam kunnen wij bureau Extraqt dankbaar zijn. Zij hebben een gedetailleerde en gefundeerde analyse gedaan volgens een strakke planning met kwalitatief een prima eindrapport, op basis waarvan wij een goed gefundeerd advies aan de gemeente Schagen kunnen opstellen. Los van alle conclusies denken wij hier een prima keuze  te hebben gedaan voor de expertise die we nodig hadden.